UNIWERSALNOŚĆ NAUKOWEGO DYSKURSU

Czy tyle po prostu, że np. także i chemię można i trzeba uprawiać tak jak kosmologię, tzn. rezygnować w niej z warunku ścisłej uniwersalności praw? W tak ważnym i obrosłym literaturą kon­tekście, jakim jest, by użyć terminologii K. O. Appla, Die Erklaren-Ver- stehen Kontroverse w metodologii, łatwo dostrzec również enigmatyczność wyrażenia „nie są wcale tak bardzo odległe”.Jak sądzę, wszelka sensowna dyskusja nad wnioskami filozoficz­nymi zawartymi w referacie wymagałaby dookreślenia samego pojęcia „uniwersalnego” charakteru wiedzy nomotetycznej.Uniwersalność praw nauki odsyła m. in. do dwóch założeń ontolo- gicznych: tezy o niezmienności pewnych charakterystyk przyrody oraz wy­nikającej stąd uniwersalnej (czasoprzestrzennie) ważności opisujących te właściwości praw; tezy o istnieniu w przyrodzie zjawisk i procesów powtarzalnych, z czym na poziomie językowym koresponduje możliwość operowania obok imion własnych pojęciami gatunkowymi.Uniwersalność naukowego dyskursu pojawia się zatem nie tylko wtedy gdy to, co głosimy o przyrodzie, pozostaje ważne „w dowolnym czasie”, lecz również wtedy gdy to, co głosimy o jakimś jej fragmencie, odnosi się caeteris paribus do innych jej fragmentów jako elementów pewnej klasy zdarzeń.Obok czasoprzestrzennego aspektu uniwersalności istnieje przeto jej aspekt, by tak rzec, teoriomnogościowy, tzn. odnoszenie się uniwersalnych okresów warunkowych do zbiorów obiektów i relacji. By uciec się do przykładu: woda „jako taka”, a więc jako pewna substancja chemiczna jest obiektem historycznym, ponieważ wiązanie chemiczne HaO nie wy­stępowało na wszystkich etapach rozwoju materii, ale jednocześnie jest prawdą uniwersalną, że woda w warunkach Z posiada określoną właści­wość K (np. wrze w temperaturze 100°C). „Uniwersalność” okresu warun­kowego „dla każdego X, jeżeli X jest wodą i jeżeli spełnione są dodatko­we warunki Z, to X wrze w temperaturze 100 stopni C” wyraża stała lo­giczna „dla każdego”, powyższa prawidłowość bowiem dotyczy, przy speł­nieniu określonych warunków, nieskończenie wielu elementów pewnego zbioru.

You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply